حفظ منابع طبیعی یا آب در هاون کوبیدن

وقتی قانون عقب می‌ماند

در عصر کنونی با توجه به اهمیت و نقش تاثیرگذار محیط زیست در زندگی بشر، از جنگل‌ها و مراتع به عنوان ذخایر ارزشمند و گنج مدفونی یاد می‌کنند که متأسفانه به دلیل سهل‌انگاری، عدم مدیریت صحیح، ‌بهره‌برداری‌های بی‌رویه‌، عدم آگاهی کافی از استفاده صحیح و شیوه تفکر و نگرش سنتی بدون استفاده از علوم و فن‌آوری‌های جدید آن را به یکی از معضلات اساسی تبدیل کرده است که محیط زیست با آن دست و پنجه نرم می‌کند.

در این بین نبود قوانین بازدارنده در برخورد با برخی از متخلفانی که اقدام به برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی کرده و چاه‌های عمیق غیرمجاز حفر می‌کنند خود عاملی برای جولان متخلفان در عصر بحران آب تبدیل شده است.

پای لنگ منابع طبیعی در سایه بی‌تدبیری و ناهماهنگی سایر دستگاه‌های اجرایی

حسام عاقلی، رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سلطانیه در گفت‌وگو با روزنامه صدای زنجان برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌خانه‌های آب زیرزمینی و حفر چاه‌های غیرمجاز را از اصلی‌ترین دلایل خشکی سطحی خاک و نابودی تدریجی پوشش گیاهی دانست و گفت: متاسفانه تاکنون به دلیل وجود خلا‌های قانونی در این بخش پیگیری و برخورد قاطعی با متخلفان در این حوزه توسط وزارت نیرو در طول سالیان گذشته صورت نگرفته است.

وی با بیان اینکه اخذ جریمه از متخلفان در حوزه مربوطه بازدارنده نبوده و باید به منظور جلوگیری از خشکی سطحی خاک و نابودی تدریجی پوشش گیاهی که از سویی سبب بروز ضعف عمومی در گونه‌های گیاهی مراتع می‌شود باید تدابیر تاثیرگذارتری اندیشیده شود، تصریح کرد: آفات نیز به عنوان عامل ثانویه، برخی گونه‌های با ارزش جنگلی و مرتعی را در معرض نابودی قرار داده است.

رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سلطانیه با تاکید بر اینکه یکی دیگر از تبعات جبران‌ناپذیر این بی‌بند و باری در استحصال سفره‌های آب زیرزمینی، تبدیل اراضی دیم که در گذشته به صورت دیم مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفته به اراضی آبی توسط کشاورزان است، تصریح کرد: این اقدام نتیجه‌ای جز تخریب و تصرف و به زیرکشت بردن مراتع و بیشه‌های دست نخورده جهت کشت محصولات دیم نداشته است.

کوتاهی جهاد کشاورزی در تعیین الگوی کشت مناسب

اما این ماجرا تنها به وزارت نیرو ختم نمی‌شود و کوتاهی ادارات جهاد کشاورزی در عدم تعیین الگوی کشت مناسب در هر منطقه و قصه پرغصه تراژدی تکراری کشاورزان و بهره‌برداران و رنج‌های بی‌حاصل از کشت برخی محصولات غیراستراتژیک خود یکی از عوامل اصلی استحصال آب‌های زیرزمینی و دامن زدن به مشکل بی‌آبی است.

به گفته عاقلی محصولات در اکثر اوقات با قیمت‌هایی نازل و غالباً خسارت‌دیده برای کشاورزان وارد بازار می‌شوند و باید گفت در چنين وضعيتی كسب عناوين در توليد محصولات زراعی مانند ذرت، هندوانه و سیب زمینی و دیگر محصولاتی كه نيازمند آب زياد است، افتخار محسوب نمی‌شود.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: حدود ۹۳ درصد از مصرف آب ایران در بخش کشاورزی انجام می‌شود که در این بین سازمان محیط زیست سرعت استفاده از منابع آب زیرزمینی در ایران را در قیاس با استاندارد جهانی سه برابر بیشتر تخمین می‌زند که این برداشت بی‌رویه عامل خشکیدن ۲۹۷ دشت از ۶۰۰ دشت ایران است.

تا پیش از سال 47 قوانین خصوصی بر منابع آب حاکم بود به گونه‌ای که هر کس به قدر وسع خود امکان بهره‌برداری از منابع آب را داشته و قانون آن را مباح می‌دانست و هیچ اهرم نظارتی و منع کننده‌ای وجود نداشت در حالی که در سال 48 قانون ملی شدن منبع آب تصویب شد و حاکمیت آن را به عهده دولت گذاشت تا افراد پس از مراجعه به شرکت آب منطقه‌ای و اخذ پروانه بهره‌برداری اقدام به حفر چاه و بهره‌برداری از آن بکنند.

اما عامل مهم و کلیدی که در تخریب منابع محیط زیست نقش داشته و کمتر به آن پرداخته شده است لزوم نگاه ریشه‌ای و کلان به این موضوع و سعی در حل آن به صورت بنیادین است.

مدیر عامل شرکت آب منطقه‌ای استان زنجان نیز در آخرین جلسه شورای حفاظت از منابع آب استان به روند کاهشی میزان متوسط بارش‌ها در بلند مدت اشاره و بر مدیریت جدی منابع آب شرب در سدهای استان را خواستار شد.

کاهش میزان بارش‌های امسال نسبت به سال گذشته

یوسف رضاپور با تاکید بر اینکه مطابق آخرین آمار دریافتی میزان بارش‌ها در استان ۲۶۰ میلی‌متر گزارش شده که این میزان در مدت مشابه سال گذشته ۳۴۲ میلیمتر بود به طوری که میزان بارش‌ها از ابتدای فروردین تا ۹ خرداد نسبت به مدت مشابه شاهد کاهش ۲۴ درصدی بوده است.

وی بر ضرورت مدیریت مصرف آب سد تهم تاکید کرد و گفت: منابع آب این سد برای سه بخش آب شرب شهری زنجان، محیط زیست و حق آبه بخش کشاورزی منطقه مورد استفاده قرار می‌گیرد که باید نسبت به ورودی و خروجی این سد توجه جدی صورت گیرد.

در ادامه محمد باقری کارشناس جنگل نیز در گفت‌وگو با روزنامه صدای زنجان عملکرد اکوسیستم‌های مراتع و جنگل‌ها را تحت تاثیر عوامل مختلفی دانست که در این بین عامل اقلیم بیشترین تاثیر را می‌تواند داشته باشد.

وی خشكسالي‌هاي پي در پي، كمبود نزولات جوي، گرمي هوا، استفاده‌هاي غيرفني و غيراصولي‌، استحصال و نيز مصرف بي‌رويه از سفره‌های زیرزمینی را عامل مهمی در نابودی مراتع عنوان کرد و افزود: برداشت بی‌رویه منابع آب از سفره‌های زیرزمینی سبب افت سطح ایستایی و به تبع آن کاهش رطوبت تحت‌الارضی در دسترس گیاهان مرتعی می‌شود.

چَرای زودرس و خارج از ظرفیت دام از جمله عوامل اساسی در تخریب و تصرف اراضی ملی

باقری با تاکید بر اینکه چرای زودتر از موعد و خارج از ظرفیت دام از جمله عوامل اساسی در تخریب و تصرف اراضی ملی در کل کشور محسوب می‌شود، خاطرنشان کرد: در این بخش نهادهایی همانند جهادکشاورزی و منابع طبیعی می‌توانند با تدبیر و برنامه‌ریزی و نیز با بهره‌گیری از ظرفیت‌های حمایتی برای تولیدات دامی توسط جهاد کشاورزی چون توزیع کنسانتره جیره دام، اثرات نامطلوب آن را کاهش داد

با یک برنامه‌ریزی مدون و هماهنگ شده و تعیین چشم‌انداز بین دستگاه‌های متولی و مرتبط با حوزه منابع طبیعی کشور می‌توان جانی دوباره به کالبد اکوسیستم جنگل‌ها و مراتع دمید در غیر این‌صورت با تحمیل این مسئولیت تنها بر دوش یک یا چند دستگاه شاهد ادامه روند صعودی تخریب این منابع ارزشمند می‌شویم.

#روزنامه_صدای_زنجان