پایگاه خبری صدای زنجان نیوز/ سمیه محرمی: صنعت مس زنجان سال‌هاست به‌عنوان یکی از ارکان اصلی صنایع دستی فلزی کشور شناخته می‌شود؛ صنعتی ریشه‌دار که در کنار ملیله‌کاری، چاقوسازی، چارق‌دوزی و انگشترسازی، سهم مهمی در هویت هنری و اقتصادی استان دارد. صدها کارگاه تولیدی کوچک و بزرگ در سطح شهر و حاشیه آن فعال‌اند و هزاران نفر به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از این مسیر ارتزاق می‌کنند؛ ظرفیتی که زنجان را به یکی از قطب‌های جدی صنایع دستی فلزی در کشور تبدیل کرده است.

طبق تاکید محسن سلیمی، رئیس اتحادیه مس زنجان این صنعت در سال‌های اخیر با فشارهای فزاینده‌ای مواجه شده است؛ از نوسانات مداوم نرخ ارز و افزایش پی‌درپی قیمت جهانی مس گرفته تا دشواری تأمین ضایعات و کاتد باکیفیت در بازار آزاد. به گفته وی، حاشیه سود محدود تولید در کنار رشد سریع هزینه مواد اولیه، برنامه‌ریزی را برای تولیدکنندگان دشوار کرده و حتی در برخی موارد آنان را با زیان مواجه ساخته است. در کنار چالش‌های اقتصادی، نبود یک شهرک تخصصی و متمرکز برای استقرار کارگاه‌های صنایع دستی نیز از دیگر دغدغه‌های مطرح‌شده است. پراکندگی واحدهای تولیدی در سطح شهر، علاوه بر ایجاد مشکلات ایمنی و زیست‌محیطی، فرآیند معرفی ظرفیت‌های این صنعت به گردشگران و مسئولان را نیز با دشواری روبه‌رو کرده است. فعالان صنف معتقدند که با وجود جایگاه زنجان به‌عنوان قطب صنایع دستی فلزی، اقدامات مؤثر و منسجمی برای ساماندهی زیرساخت‌ها و تقویت برند مس زنجان صورت نگرفته است.

اکنون صنعت مس استان در نقطه‌ای قرار دارد که از یک‌سو ظرفیت بالای تولید و اشتغال را در اختیار دارد و از سوی دیگر با مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری و اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ شرایطی که نیازمند تصمیم‌گیری‌های حمایتی، ایجاد زیرساخت‌های تخصصی و سیاست‌گذاری هدفمند برای حفظ و توسعه این میراث اقتصادی و هنری است.

در این زمینه محسن سلیمی، فعال صنعت مس و رئیس اتحادیه مس زنجان، با تشریح آخرین وضعیت این صنف، از افزایش بی‌سابقه هزینه‌های تولید، دشواری تأمین مواد اولیه، کاهش قدرت خرید مردم و نبود زیرساخت‌های متمرکز برای استقرار کارگاه‌ها به‌عنوان مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی صنعت مس استان یاد کرد.

سابقه فعالیت و تغییر شرایط بازار

محسن سلیمی، فعال صنعت مس در این زمینه در گفت‌و‌گو با صدای زنجان با اشاره به سابقه حضور خود در این حرفه اظهار کرد: فعالیت خود را از سال 1390 در صنف مس آغاز کرده و در اواخر سال 1393 کارگاه تولیدی شخصی خود را راه‌اندازی کرده است. به گفته وی، شرایط بازار در سال‌های ابتدایی فعالیت مناسب‌تر بوده اما در سال‌های اخیر، به‌ویژه با شدت گرفتن نوسانات ارزی، شرایط به‌طور محسوسی دشوار شده است.

وی افزود: افزایش نرخ ارز و رشد قیمت جهانی مس در بورس کالا، به‌طور مستقیم قیمت مواد اولیه را افزایش داده و همزمان کاهش قدرت خرید مردم باعث افت تقاضا شده است. نتیجه این وضعیت، کاهش حجم تولید و کاهش سودآوری واحدهای تولیدی است.

حاشیه سود محدود و خطر زیان تولیدکنندگان

رئیس اتحادیه مس زنجان با بیان اینکه حاشیه سود تولید در این صنف در بهترین حالت حدود 20 درصد است، تصریح کرد: نوسانات قیمت مواد اولیه گاه از میزان سود پیشی می‌گیرد. در مواردی تولیدکننده کالایی را فروخته اما تا زمان وصول مطالبات، قیمت مواد اولیه افزایش یافته و عملاً سود پیش‌بینی‌شده از بین رفته یا حتی زیان ایجاد شده است.

به گفته وی، قیمت مس در بازار آزاد طی روزهای متوالی روند افزایشی دارد و در بازه‌های کوتاه‌مدت با جهش‌های قابل توجه مواجه می‌شود؛ مسئله‌ای که برنامه‌ریزی تولید را دشوار کرده است.

چالش تأمین ضایعات و کاتد مس

سلیمی با اشاره به وضعیت تأمین مواد اولیه اظهار کرد: تهیه ضایعات مس یا کاتد در بازار آزاد با دشواری همراه است و در برخی موارد کیفیت مواد عرضه‌شده نیز استاندارد لازم را ندارد. علاوه بر این، ثبات قیمتی در بازار وجود ندارد و تولیدکننده با عدم قطعیت جدی در تأمین مواجه است.

وی پیشنهاد داد برای حمایت از فعالان این بخش، سهمیه مشخصی از طریق بورس کالا یا سازوکارهای رسمی با قیمت پایه در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد تا امکان برنامه‌ریزی و ثبات نسبی فراهم شود.

رئیس اتحادیه مس زنجان در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد صریح از عملکرد اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گفت: به اعتقاد فعالان این حوزه، این مجموعه در انجام وظایف ذاتی خود از جمله معرفی صنایع دستی، توسعه بازار و افزایش ظرفیت‌های تولیدی عملکرد مؤثری نداشته است.

وی با اشاره به مدیریت فعلی این اداره‌کل افزود: در دوره مدیریت فعلی نیز اقدام عملی قابل توجهی برای توسعه صنعت مس و سایر صنایع دستی صورت نگرفته است. سلیمی تأکید کرد این انتقادات را مستقیماً با مسئولان مربوطه در میان گذاشته است.

زنجان؛ قطب صنایع دستی فلزی بدون شهرک تخصصی

سلیمی با اشاره به جایگاه زنجان به‌عنوان قطب صنایع دستی فلزی کشور اظهار کرد: وجود رشته‌هایی مانند انگشترسازی، ملیله‌کاری، چاقوسازی و مسگری ظرفیت ارزشمندی برای استان ایجاد کرده است، اما این ظرفیت فاقد یک شهرک صنعتی تخصصی تمرکز است.

وی افزود: ایجاد شهرک تخصصی صنایع دستی می‌تواند موجب تمرکز کارگاه‌ها، تسهیل نظارت، افزایش ایمنی، کاهش مزاحمت‌های شهری و تقویت برند صنایع دستی زنجان شود. رئیس اتحادیه مس زنجان با اشاره به شهرک صنعتی ظریفان گفت: ظرفیت فروشگاهی موجود در این مجموعه محدود است و پاسخگوی حجم گسترده تولید استان نیست. به گفته وی، تنها در حوزه مس حدود 500 کارگاه تولیدی فعال وجود دارد که پراکندگی آنها در سطح شهر، معرفی ظرفیت‌های این صنعت را با مشکل مواجه کرده است. وی خاطرنشان کرد: حتی در بازدیدهای رسمی، برای معرفی چند واحد تولیدی ناچار به طی مسافت‌های طولانی در نقاط مختلف شهر هستند؛ موضوعی که نشان‌دهنده نبود تمرکز ساختاری در این حوزه است.

سلیمی با اشاره به فعالیت بخشی از کارگاه‌ها در داخل بافت شهری گفت: برخی واحدها در فضاهای کوچک و در حد یک مغازه فعالیت می‌کنند که در مواردی با مشکلاتی نظیر آلودگی صوتی، بوی نامطبوع، خطر آتش‌سوزی و استفاده از مواد شیمیایی همراه است.

وی تأکید کرد: انتقال این واحدها به یک شهرک تخصصی مستلزم فراهم شدن زیرساخت مناسب است. در صورت ایجاد چنین ظرفیتی، می‌توان صدور مجوزهای جدید را منوط به استقرار در شهرک صنعتی کرد و به‌تدریج کارگاه‌های داخل شهر را ساماندهی نمود.

اشتغال مستقیم و غیرمستقیم 4 هزار نفر

رئیس اتحادیه مس زنجان در پایان با ارائه آمار رسمی اظهار کرد: در حال حاضر حدود 500 واحد کارگاهی و 150 واحد فروشگاهی در این صنف فعال هستند. بر اساس اطلاعات طرح خوشه مسگری، حدود 2 هزار نفر به‌صورت مستقیم در این حوزه اشتغال دارند.

به گفته وی، افزون بر این تعداد، حدود 2 هزار نفر دیگر نیز به‌صورت غیرمستقیم، در قالب مشاغل خانگی، فعالیت در زندان‌ها یا کارگاه‌های فاقد مجوز رسمی در زنجیره تولید مس فعالیت می‌کنند.